تست استاتیک

مقدمه ای بر پسماند              

پسماند شامل تمام مواد جامد یا نیمه جامدی میشود که ناشی از فعالیت های انسانی یا حیوانی بوده و ارزش کافی برای ماندن در یک

مجموعه را ندارند، معمولاً به صورت غیرقابل استفاده و بی مصرف دور ریخته می شوند البته باید توجه داشت که پسماند دور ریخته شده

ممکن است در مجموعه دیگری دارای ارزش قابل توجهی باشند. عدم کنترل پسماند شهری و روستایی، اعم از پسماند انسانی، حیوانی و

گیاهی به علت وجود انواع مختلف پسماندهای غذایی دارای رطوبت و حرارت مناسب و پناهگاه هایی است که همواره در توده های تلنبار

شده پسماند در مراحل مختلف مدیریت پسماند وجود دارد از عوامل اصلی و مولد بسیاری از بیماری های انسان قلمداد می شود. امروزه

علاوه بر تولید حجم بسیار زیاد پسماند شهری که خود به عنوان یک بحران زیست محیطی تلقی میشود بسیاری از مواد شیمیایی و

خطرناک که به صورت های مختلفی مورداستفاده قرار میگیرد موجب شده است مدیریت پسماند با مشکلات جدیدی روبه رو شود. مطالعات

صورت گرفته توسط سازمان بهداشت جهانی نشان داده است که عدم توجه به جمع آوری و دفع صحیح پسماند می تواند تا 32 نوع مشکل

زیست محیطی را که مقابله با آنها به سادگی امکان پذیر نیست را سبب شود .این عوامل و نگرانی ها دست به دست هم میدهند تا مدیریت

پسماند امروزه به عنوان یک جزء جدایی ناپذیر برنامه ریزی های کلان در سطح ملی و در مورد پسماند خطرناک بین المللی مطرح شود .

مفاهیم اولیه در بحث مدیریت پسماند به شرح زیر می باشد:

پسماند: به مواد جامد، مایع و گاز (غیر از فاضلاب) گفته می شود که به طور مستقیم یا غیرمستقیم حاصل از فعالیت انسان بوده و از نظر

تولیدکننده، زائد تلقی می شود.

 

 

پسماند عادی: به کلیه پسماندهای حاصل از فعالیت های روزمره انسان و یا فعل و انفعالات طبیعی در منابع مختلف تولید گفته می شود

که به دلیل نداشتن ماهیت مخاطره آمیز، نیاز به مراقبت ویژه و خاص در کلیه مراحل مدیریت نداشته و به همین جهت باید این نوع

پسماندها را مطابق با دستورالعمل ها و ضوابط مربوط به خود مدیریت نمود.  

پسماند ویژه: به کلیه پسماندهای حاصل از فعالیتهای روزمره انسان و یا فعل و انفعالات طبیعی در منابع مختلف تولید که به دلیل دارا

بودن حداقل یکی از خواص قابلیت انفجار، اکسیدکنندگی، قابلیت اشتعال، تحریک کنندگی، زیان رسانی، سمیت، سرطانزایی، خورندگی،

عفونت زایی، گاز زایی و تولید ترکیبات ثانویه، باعث ایجاد مخاطرات بهداشتی و زیست محیطی گردیده و نیازمند مراقبت ویژه و خاص در

کلیه مراحل مدیریت میباشند، اطلاق می گردد.

پسماند بیمارستانی یا عفونی: این پسماندها حاصل فعالیتهای بهداشتی یا درمانی است که در خانههای بهداشت، مراکز بهداشتی،

درمانی و بیمارستانها تولید میشوند. این دسته از پسماندها جزو پسماندهای خطرناک دستهبندی شده و دفع آن باید در شرایط خاصی

انجام شود. سرسوزن، ویالهای شکسته، تیغ بیستوری، زائدات پانسمان و ضایعات دارویی جزو این نوع پسماندها هستند.

پسماند کشاورزی: پسماندهای کشاورزی به پسماندهای ناشی از فعالیتهای تولیدی در بخش کشاورزی از قبیل فضولات، لاشه حیوانات )دام، طیور و آبزیان( و محصولات کشاورزی فاسد یا غیر قابل مصرف گفته می شود. مراحل مدیریتی در پسماندهای کشاورزی شامل

جلوگیری از تولید، کاهش در مبداء، استفاده مجدد، بازیافت، کمپوست و دفع می باشد.

 

 

پسماند واحدهای تصفیه ناشی از تصفیه خانه های آب و فاضلاب: پسماندهای جامد و نیمه جامد حاصل از تصفیه آب، فاضلاب

شهری و صنعتی است. مشخصات پسماند به نسبت ماهیت فرآیند تصفیه متفاوت هست. هر دو تصفیه خانه های فاضلاب شهری و صنعتی

تولید پسماند می نمایند. لجن حاصل از تصفیه خانه ها نیمه جامد بوده و جزء مواد زائد جامد خطرناک محسوب می شوند.

پسماند ناشی از تخریب: پسماند حاصل از ساخت، تغییر، بازسازی و تعمیرانواع سازه هاست. تخمین و برآورد مقادیر تولید آن مشکل

است.ترکیب پسماند شامل گرد و خاک، سنگ، بتن، پلاستر، آجر، الوار، تجهیزات لوله کشی، الکتریکی،حرارتی، شیشه و پلاستیک است.

پسماند خدمات شهری: شامل پسماند تولیدی در جامعه ناشی از بهره برداری و نگهداری تسهیلات شهری اعم از پکسازی خیابانها ،

هرس درختان ،سطلهای آشغال خیابانها و پارکها، لاشه حیوانات، اتومبیل های رها شده است.

پسماند های صنعتی: به کلیه پسماندهای ناشی از فعالیت های صنعتی و معدنی نظیر پسماندهای پالایشگاهی، صنایع گاز، نفت و پتروشیمی

و نیروگاهی و امثال آن گفته میشود، از قبیل براده ها و سرریزها و لجن های صنعتی و..... 

منابع تولید پسماند: به هر فرد به طور اخص و مکان و فعالیت به طور اعم که عملکرد آن ها درنهایت موجب تولید پسماند در انواع عادی

و ویژه گردد، اطلاق می شود. از مهم ترین منابع تولید پسماند می توان به منازل ، مراکز اداری، تجاری و آموزشی در شهرها اشاره کرد.

همانطور که از تعاریف فوق مشخص می شود پسماندها را میتوان به دستههای زیادی تقسیم کرد اما مهمترین تقسیمبندی پسماند که در

خانه هم میتوان انجام داد، تفکیک پسماند خشک، تر و بهداشتی است.

 

 

پسماند تر: به موادی گفته میشود که فسادپذیر هستند. این پسماندها عمدتا از ضایعات گیاهان و پسماند ناشی از طبخ غذا و مواد

خوراکی به وجود میآیند. بیشتر پسماندهای تولیدشده در خانهها از نوع پسماندهای تر هستند و فسادپذیری بالایی دارند که باعث تولید

آلودگی و بیماری میشوند و محیط را کثیف میکنند. از این نوع پسماند برای تولید کمپوست یا کود استفاده میشود.

سرانه تولید روزانه پسماند در جهان 250 تا 300 گرم است که در ایران این عدد برابر با 600 گرم است .براساس آمار وزارت کشور در کل

شهرها و روستاهای کشور روزانه حدود 58 هزار تن پسماند با نسبت 70 درصد تر و 30 درصد خشک تولید میشود. تعداد دفعات جمعآوری

پسماند در تهران دو تا سه بار در روز است که این مقدار در کشورهای جهان 2 تا سه بار در هفته است. ایرانیها سالانه 20 میلیون تن

پسماند تولید میکنند که 177 هزار تن آن را پسماندهای پلاستیکی تشکیل میدهند. جالب است بدانید با این حجم تولید پسماند در

ایران، به طور میانگین فقط سه درصد از پسماند شهر تهران تفکیک میشود.

پسماند خشک ارزشمند: به پسماندهایی که به دلیل قیمت مناسب ، سهولت در بازیافت و همچنین وجود بازار فروش از قابلیت فروش

بالایی در بازارهای داخلی و بین المللی برخوردار می باشد اطلاق می گردد. برای مثال می توان به ظروف پلاستیکی و قوطی های

آلومینیومی و انواع کاغذ و مقوا اشاره نمود.

پسماند خشک غیرارزشمند:  به پسماندهای خشکی که به دلیل ویژگی های ساختاری از قابلیت بازیافت بالا و یا سهولت بازیافت

برخوردار نبوده و یا به دلیل قیمت پایین مواد دست اول و بازیافتی در بازار، خریدار ندارند اطلاق می گردد. برای مثال می توان به ظروف

شکسته چینی، ظروف حرارت دیده )پیرکس( و لفاف های پلاستیکی انواع تنقلات، اسنک و بستنی اشاره کرد.

 

ذخیره سازی موقت: به کلیه روش های نگهداری پسماند پس از مرحله تولید تا زمان جمع آوری و حمل آن ذخیره سازی موقت پسماند

اطلاق می گردد. روشه ای ذخیره سازی پسماند بر اساس نوع پسماند، استفاده از طیف گسترده ای از مخازن با ظرفیت های مختلف در

انواع پلاستیکی، فلزی، کاغذی، فایبرگلاسی، شیشهای و ... را شامل میگردد.

جمع آوری پسماند: به کلیه روش ها و عملیات اجرایی جهت برداشت، بارگیری و حمل مستقیم و یا غیرمستقیم انواع پسماندهای 

جداسازی شده و یا نشده از منابع تولید به مبادی انتقال و دفع اطلاق میگردد.

بازیافت پسماند: بخشی از عملیات پردازش پسماندها بوده که به جداسازی پسماندها به اجزاء تشکیل دهنده و بهره گیری از آنها به

عنوان مواد اولیه یا مواد ترکیبی در تولید مجدد، استحصال و تولید انرژی و یا تولید کود آلی )کمپوست(، اطلاق میگردد.

دفع پسماند: به کلیه روش های امحاء نهایی پسماندهای تولیدی به نحوی که میزان خطرات آن به حداقل ممکن کاهش یابد، دفع

پسماند اطلاق میگردد.

مدیریت پسماند: به ارتباط منطقی بین عناصر موظف تولید، ذخیره سازی و پردازش، جمع آوری، انتقال ،دفع و پایش پس از دفع

پسماندها، مدیریت پسماند اطلاق میگردد. هرم مدیریت پسماند تمام فعالیت های مربوط به مدیریت زباله را بر اساس اولویت محیط

زیستی مرتب می کند و به افراد می گوید برای داشتن محیط زیستی بهتر چطور با زباله ها برخورد کنند. با شناخت هرم مدیریت پسماند ،

تصمیم گیری و رسیدن به کار درست بسیار ساده تر می شود. این هرم جز اصول اولیه برای مدیریت پسماند و داشتن محیط زیست سالم

هست که سایر اصول و اعمال بر اساس این امر چیده می شود. با فهمیدن این اصول به راحتی می توان در شرایط مختلف تصمیم گیری

های خوبی داشت. در این این تصویر هرم مدیریت پسماند قابل مشاهده است.

 

آموزش مدیریت پسماند: آموزش های مدیریت پسماند تا حد زیادی با آموزش های محیط زیستی متفاوت بوده و محور اصلی در آن

نحوه برخورد صحیح تولیدکننده با پسماندها بوده، به گونه ای که نتیجه این برخورد در کاهش هزینه ها، افزایش سطح بهداشت و ایمنی

مدیریت پسماند در مراحل مختلف ذخیره سازی، جمع آوری و انتقال، بازیافت و دفع نهایی متجلی گردد.

جلوگیری از تولید پسماند: به هرگونه فعالیتی که باعث کاهش کمّّی تولید پسماندهای عادی و ویژه گردد، اطلاق می شود. برای مثال

می توان به برنامه ریزی مناسب در طبخ غذا و ارائه غذا بر اساس نیاز و سفارش مشتری و یا استفاده از ظروف چند بار مصرف چینی و

شیشه ای در مناسبت ها و عدم ارائه ظروف یکبارمصرف اشاره نمود.

کاهش سمیت پسماند: به هرگونه فعالیتی که باعث کاهش میزان سمیت پسماند شود، اطلاق می گردد. به عنوان مثال می توان به

استفاده از مواد شیمیایی سازگار با محیط زیست ، استفاده از باطری های لیتیومی به جای باطری های حاوی جیوه و استفاده از دماسنج

های مایع رنگی )الکلی( به جای جیوه ای اشاره کرد.

عناصر موظف در مدیریت پسماند

 مشکلات مربوط به مدیریت پسماند به علت کمیت و کیفیت پسماند، گسترش بی رویه مناطق شهری، محدودیت های مالی، خدمات

عمومی شهرهای بزرگ، اثرات تکنولوژیکی و محدودیت های اساسی ازلحاظ انرژی و مواد خام در جوامع امروزی بسیار پیچیده است .

درنتیجه برای اجرای مؤثر و منظم مدیریت پسماند لازم است تا تمام جنبه های اساسی و ارتباطات مؤثر شناخته شود. عناصر موظف در

مدیریت پسماند جامدهمانند شکل زیر شامل 6عنصر می باشد که عبارتند از:

1- تولید پسماند

2-جا به جائی و جداسازی، ذخیره سازی و فرآوری در محل

3- جمع آوری 

4-جداسازی و فرآوری و تغییر شکل پسماند 

5-حمل ونقل

6- دفع

عوامل مؤثر در تولید پسماند:

نیمی از روند رو به رشد تولید پسماند شهری  در یک بازه زمانی 15 ساله مربوط به افزایش جمعیت است. عامل دیگر رابطه مستقیم بین

تولید پسماند شهری  با فعالیت های اقتصادی وجود دارد .به عبارتی دیگر رشد تولید ملی یا هزینه های مصرف سرانه (PCE) در یک

جامعه که افزایش می یابد نرخ تولید پسماند نیز افزایش می یابد. طراحی مجدد محصولات و یا مواد جایگزین در کاهش تولید پسماند

شهری  دخیل هستند .طراحی مجدد محصولات مانند یخچال ها، لاستیک های خودروها، دستگاههای چاپ و بسته بندی است. مواد

جایگزین نیز در بسته بندی مواد سبکتر کاربرد دارد مثلاً قوطی های آلومینیومی جایگزین قوطی های فولادی در بسته بندی شده و بطری

های پلاستیکی جایگزین شیشه ای شدند، از کاغذ در برخی مواد به جای پلاستیک استفاده می شود.

جهت مدیریت درست پسماند با توجه به عناصر موظف دو عامل کاهش تولید بازیافت اهمیت ویژه ای ایفا می کنند.

 

کاهش پسماند در مبدأ

بالاترین رتبه در سلسله مراتب مدیریت جامع پسماند به کاهش پسماند در مبدأ اختصاص دارد که شامل کاهش مقادیر و کاهش پسماند

تولید شده می باشد .کاهش در مبدأ در سلسله مراتب مدیریت جامع پسماند به دلیل اینکه یک روش مؤثر برای کاهش مقدار

 

پسماند است و منجربه کاهش هزینه های مرتبط با جابه جائی و اثرات زیست محیطی مرتبط با آن می باشد، در درجه اول اهمیت قرار

دارد .کاهش پسماند ممکن است از طریق طراحی، ساخت و بسته بندی محصولات با کمترین میزان سمیت، کمترین حجم و بیشترین عمر  مفید حاصل شو.د علاوه بر آن کاهش پسماند در منازل، مکان های تجاری یا صنعتی از طریق الگوی خرید انتخابی و استفاده مجدد از مواد

و محصولات غیرقابل حصول خواهد بود. دسته بندی و تفکیک پسماند از مبدأ موثرترین راهکار در کاهش پسماند می باشد که در ادامه به

تفضیل به آن پرداخته می شود.

تفکیک پسماند از مبدأ، به فرایند جداسازی پسماندهای عادی تر و خشک در محل تولید آن گفته میشود که بهبود شرایط زیست

محیطی، صرفهجویی در هزینههای شهری، حفظ کیفیت پسماندها، خالصسازی کمپوست تولیدی و کمک به بازیافت انواع پسماند را

میتوان از جمله مزایای آن عنوان کرد.

شهروندان در ابتدا پس از ذخیرهسازی پسماندهای تولیدشده در طول روز، آنها را به صورت مجزا تفکیک کرده و پسماندهای تر شامل

باقیمانده غذاها، پوست میوه و سبزیجات و تفاله چای را پس از رطوبتگیری داخل کیسههای دربسته جمعآوری و رأس ساعت مقرر در

هر منطقه به مخازن ویژه پسماند تر انتقال می دهند.

در مرحله بعد، با کاهش حجم پسماندهای خشک مثل فشردهسازی انواع بطریها، شانه تخم مرغ، قوطی کنسرو، ظروف لبنیات و

بستهبندیهای خوراکی، آنها را در کیسههای مجزا جمعآوری و به غرفههای بازیافت موجود در محله مخصوص جمعآوری اینگونه

پسماندها یا خودروهای مربوطه تحویل میدهند. همچنین شهروندان علاقهمند میتوانند با پیوستن به کمپین جمعآوری در بطری، آنها

را جداکرده و پس از گردآوری به غرفههای بازیافت یا مرکز آموزشهای تخصصی سازمان مدیریت پسماند واگذار کنند.

 

 

 

 

راهکارهای خانگی کاهش تولید پسماند

آگاهی ما از فواید و عواید روشهای کاهش تولید پسماند برای حفاظت از محیط زیست و سلامتی بشر کافی نیست؛ بلکه فقط با فراگیری

راهکارهای کاهش تولید پسماند و تفکیک از مبدأ و اجرای آن در تمامی سطوح جامعه، میتوان به این مهم دست یافت. برخی اقدامات

مؤثر در محدود کردن تولید پسماند، عبارتند از:

اولین قدم در مسیر کاهش تولید پسماند، خرید به اندازه اقلام مصرفی است. هنگام تهیه مواد خوراکی بهتر است آنها را به صورت عمده

خریداری و از محصولاتی استفاده کرد که بستهبندیهای قابل بازیافت دارند.

بخش عمدهای از پسماندهای خانگی را باقیماندههای غذا، سبزیجات و میوهها تشکیل میدهد و میتوان با استفاده از سبزیجات پاکشده

و آماده همچنین خرید به اندازه میزان مصرف روزانه میوهها و سایر مواد خوراکی تازه، حجم پسماندهای تولید شده در منازل را کاهش

داد. تجربه موفق سایر کشورها در راهاندازی واحدهای فراوری بهداشتی و صنعتی سبزی و صیفیجات ثابت کرده که اگر هر خانوار فقط از

سبزیجات تازه و پاکشده استفاده کند به مقدار قابل ملاحظهای از تولید پسماند خانگی جلوگیری خواهد شد.

با پرهیز از خرید نان بیش از حد نیاز مصرفی نیز میتوان با کمک به اقتصاد خانواده در کم کردن حجم پسماندهای تولیدی در منازل

سهیم شد.

عدم استفاده از ظروف، سفرهها و لوازم یکبار مصرف کمک شایان توجهی به کاهش میزان پسماندهای خشک میکند. علاوهبراین میتوان

هنگام خرید وسایل مورد نیاز به قابلیت بازیافت آنها توجه و مواردی را تهیه کرد که به چرخه تولید بازمیگردند.

میتوان با اشتراک گذاشتن لوازمی که دیگر به آنها احتیاجی نداریم به افراد نیازمند علاوه بر گسترش حس کمک و نوعدوستی در جامعه ،

در کاهش تولید پسماند و ارتقای سطح سلامت شهروندی گامی موثر برداریم.

برای استفاده مجدد از دورریزها با کمی خلاقیت و ایدهپردازی میتوان کارهای تزیینی زیبایی خلق کرد و با کاهش هزینههای خانوار

موجب رونق اقتصادی کشور نیز شد.

تعمیر وسایل خرابشده به جای دورانداختن آنها و خرید لوازم جدید، یکی دیگر از شیوههایی است که به مقدار قابل توجهی از میزان

تولید پسماندهای خانگی میکاهد.

کاغذ پسماند نیست! این موضوع را همواره باید به خاطر داشت. از آن جا که کاغذ از چوب تهیه میشود لذا کاهش مصرف و استفاده بهینه

آن به منظور حفظ منابع طبیعی و جلوگیری از قطع بیرویه درختان ضرورت دارد. میتوان با استفاده از هر دو روی کاغذ، جایگزینی کاغذ

کادو با کیسههای پارچهای زینتی، عدم دریافت رسید از خودپردازهای بانکی و استفاده از خدمات الکترونیکی بانکها، ادارات، سازمانها یا

مؤسسات، مصرف کاغذ را کاهش داد.

همچنین جمعآوری و تفکیک کاغذهای باطله و تحویل آن به غرفههای بازیافت یا خودروهای مخصوص جمعآوری پسماند خشک شهری،

در کمک به فرآیند بازیافت و استفاده مجدد از کاغذ بسیار مؤثر خواهد بود.  

در پایان گفتنی است دستیابی به توسعه پایدار و حفاظت از محیط زیست جز با کاهش تولید پسماند، بازیافت و به کارگیری مجدد دورریزها

محقق نمیشود و رسیدن به این هدف، مشارکت همه جانبه شهروندان و همکاری تمامی دستگاهها و نهادها را میطلبد.

نکات کاربردی تفکیک پسماند در خانه

پسماندهای تر را تا حد ممکن خشک کنید. یکی از مسائل مهم مدیریت شهری، بحث شیرابههای حاصل از پسماندهای تر است. پسماندهایی

مانند تفاله چای، پوست میوه، سبزیجات و تمامی مواردی هستند که موجب تولید شیرابه میشوند. راه سادهای که میتوانید به کاهش

تولید شیرابه کمک کنید، خشکتر کردن پسماندهای تر است. به عنوان مثال پوست میوهها را نازکتر بگیرید، تفالههای چای را بلافاصله  پس از تعویض لیوان یا قوری داخل پسماند نریزید. سعی کنید میزان آب موجود در پسماندهای تر را تا حد ممکن کم کنید.200 سی سی

شیرابه میتواند 6 متر مکعب زمین رودخانهای را مسموم کند!

به جای اینکه تمام پسماندهای خود را در یک سطل بریزید، آنها را از اول جدا کرده و در دو سطل مختلف بریزید. یعنی یک سطل را

مخصوص پسماندهای خشک در نظر بگیرید و سطل دیگر را به پسماندهای تر اختصاص دهید.

بهتر است برای پسماندهای خشک هم دو کیسه برای “کاغذ” و “پلاستیک و شیشه” داشته باشید.

ظروف پلاستیکی و شیشهای را تمیز و خشک کنید و به سطل پسماند خشک بریزید.

یک کیسه هم برای دور ریختن پسماندهای بهداشتی داشته باشید.

پاکتهای شیر و آبمیوه دارای 74% کاغذ هستند و در دسته بندی کاغذها قرار میگیرند. آن را خالی کرده و تا کنید. درب پلاستیکی آن

را در کیسه مخصوص دورریزهای پلاستیکی بریزید.

کاغذ را هنگام دور ریختن مچاله نکنید. هرچقدر کاغذ صافتر باشد الیاف قویتری دارد و تعداد دفعات بیشتری بازیافت میشود. توجه

داشته باشید که بعضی کاغذها بیارزش هستند. دستمالها، رسیدهای بانکی، کاغذهای کاربنی غیر قابل بازیافت هستند. آنها را در

پسماندهای عادی بیندازید. کاغذهای چسبخورده هم قابل بازیافت نیستند. تا حد امکان قسمت چسبدار آنها را جدا کنید و قسمتهای

سالم را در سطل پسماندهای خشک قابل بازیافت بیندازید.

از بطریهای شیشهای چند بار مصرف استفاده کنید. در حد امکان از بطریهای شیشهای گردن باریک استفاده نکنید. زیرا بازیافت آنها

به صورت جداگانه و با هزینه بسیار بالایی انجام میشود.

 

هنگام خرید گوشت و ماهی، ظروف شیشهای یا فلزی خود را همراه داشته باشید و از فروشنده بخواهید که آنها را در ظرف شما قرار دهد .

همچنین سبزیها واقعا نیاز به بستهبندی پلاستیکی ندارند. پس آنها را بدون بستهبندی تهیه کنید.

استفاده از غذای خانگی و استفاده نکردن از غذاهای آماده، حجم زیادی از پسماندهای تولیدی حاصل از ظروف یکبار مصرف را کاهش

میدهد.

در مورد وسایلی مانند باطری، لامپ و کارتریج، مراکز تخصصی تفکیک پسماند و جمعآوری آنها وجود دارد که با پرسوجو از شهرداری

محل میتوانید آنها را پیدا کنید و پسماند را به آنها تحویل دهید. در مورد کارتریج بهتر است تا حداقل 24 ساعت صبر کنید تا جوهر

آن خشک شود ،تا بتوان مجددا از پلاستیک آن استفاده کرد.

لباس و کفش، وسایل برقی و خیلی دیگر از دورریزهای ما به درد بازیافت نمیخورند. بهتر است آنهایی که نمیخواهیم را به کسی

ببخشیم.

پسماندهای تیز میتواند برای محیط زیست و سلامتی کارکنان بازیافت بسیار خطرناک باشد. بهتر است که یک ظرف پلاستیکی دردار

برای دور ریختن سرنگ، تیغ، لامپهای هالوژن و هر چیزی که فکر میکنید ممکن است دست زدن به آن خطرناک باشد، درست کنید و

همه را درون آن جمع کنید. میتوانید روی این ظرف پلاستیکی با ماژیک ضدآب علامت اسکلت نقاشی کنید و روی آن بنویسید حاوی

پسماندهای خطرناک است.

نکته قابل توجه این است که برای کاهش تولید پسماند و تفکیک آن نباید منتظر دولت و شهرداری یا نهادهای مربوطه ماند. کاهش پسماند

و تفکیک آن را باید از خود و خانههایمان شروع کنیم و اطرافیان خود را به این کار ترغیب کنیم. فراموش نکنیم که این کار یک وظیفه

همگانی در جهت حفظ زمین برای آیندگان است. اگر در مورد این موضوع نظر یا سوالی دارید، در بخش نظرات برایمان بنویسید.  بازیافت و تغییر شکل پسماند

بازیافت دومین رتبه در سلسله مراتب مدیریت جامع پسماند را دارد که شامل، جداسازی و جمع آوری پسماند ، آماده سازی مواد برای

استفاده مجدد است. بازیافت موجب کاهش نیاز به مواد و منابع شده و مقدار پسماند ورودی به محل دفع را کمتر و محدودتر میکند. تغییر

شکل پسماند، سومین رتبه در سلسله مراتب مدیریت جامع پسماند را دارد که شامل تغییرات فیزیکی، شیمیایی و بیولوژیکی پسماند است .تغییرات فیزیکی، شیمیایی و بیولوژیکی در پسماند شهری به منظورهای بهبود راندمان بهره وری و سیستم های مدیریت پسماند ، بازیابی

مواد قابل استفاده و قابل بازیافت و در نهایت بازیافت محصولات تغییر شکل یافته( مثلاً کمپوست )و انرژی گرمایی و بیوگاز انجام می گیرد.

تغییر شکل پسماند معمولاً باعث کاهش استفاده از محل های دفن می شود .کاهش حجم پسماند از طریق احتراق نیز قابل توجه است.

بیشترین نرخ بازیافت از فلزات غیرآهنی است )67 درصد( که عمدتاً دارای سرب باطری خودروها و اجزای مرتبط با آن خواهد بود .در رده

های بعدی بازیافت ضایعات باغی با 45 درصد، کاغذ و مقوا 42 درصد و آلومینیم 30 درصد هستند .بازیافت ظروف و بسته بندی ها حدود 47 درصد از کل پسماند شهری  را تشکیل می دهند و عمده ترین آن مربوط به جعبه های بسته بندی می باشد)70 درصد( بسته های

فولادی 57 درصد از بازیافت ها را تشکیل می دهند.

مقدار پسماندهای اماکن مسکونی56-55  درصدو اماکن تحاری 35-45 درصد از تولید پسماند شهری  است. پسماندهای خانگی در مقایسه

با پسماندهای تجاری تفاوت کمتری ازلحاظ کمیت دارند، اما دارای استثنائاتی هم هستند. ضایعات باغی که در مناطق گرمسیر و مرطوب

بیشتر است، هرچند که این اختلافات به مدیریت ضایعات در مناطق بستگی دارد .ضایعات غذایی که بر اساس الگو، رفتار و فرهنگ های

مصرف بسیار متفاوت است. روزنامه ها طیف وسیعی ازنظر اندازه و توزیع دارند. تولید پسماند شهری  در یک منطقة خاص به شدت تحت

تأثیر فعالیت های تجاری در منطقه بستگی دارد. از دیگر عوامل مؤثر روی مدیریت پسماند شهری  می توان به تغییرات فصلی اشاره کرد.  مهم ترین مسئله این است که ضایعات باغی عمده ترین عامل در ایجاد تغییرات درپسماند شهری   به شمار می آیند. اواخر پائیز و اواخر

بهار تولید پسماند در بسیاری از اجتماعات به حداکثر خود می رسد.

کمپوست پسماندهای آلی تجزیهشده و نسبتاً پایدار حاصل فرایند پوسیدن هستند. کمپوست کردن عمل پوساندن و تجزیه بقایای گیاهی،

حیوانی یا پسماندهای شهری همچنین لجن فاضلاب است که تحت شرایط خاص و روشهای گوناگون انجام میگیرد. این عمل شاید

کهنترین روش بازیافت باشد. مواد آلی موجود در توده مصرفی برای کمپوست از ضایعات کشاورزی، مواد خوراکی و پسماندهایی است که

از راه تجزیه هوازی و بیهوازی به خاک سیاه و سفید غنی تبدیل میشوند که به عنوان کود در کشاورزی مصرف میشود. فرایند کمپوست

بسیار ساده است و بهدست افراد با تجربه در خانههای خود، کشاورزان در زمینهای شان، و به شکل صنعتی نیز انجام میشود. کمپوست

حاصل فعالیت بیولوژیکی میکروارگانیسمهایی است که توانایی شکستن مولکولهای درشت مواد آلی را دارا میباشند.

در کمپوست از مخلوط موادی چون کود حیوانی، خاک، مواد زائد گیاهی مانند کاه و برگ و شاخههای بسیار خرد شده و زائدات آشپزخانه

که شامل پوست میوهها، میوههای غیرقابل مصرف، زائدات سبزیجات، تهماندههای خوراکی، پوست تخم مرغ ریز شده، خاک اره استفاده

میشود؛ ولی باید از موادی که حشرات موذی را به خود جذب میکند و همچنین شاخ و برگهای درختان سوزنی برگ )مخروطیان( به

دلیل اسیدی کردن پیاچ توده کمتر استفاده شود. شرایط مناسب جهت تولید کمپوست عبارتند از:

رطوبت: رطوبت مطلوب پوسش بین 40 تا 60 درصد میباشد. رطوبت کمتر و بیشتر فرایند کمپوست را مختل مینماید.

جریان هوا: بستگی به نوع کمپوست دارد.

دما: دمای مناسب برای فرایند کمپوست بستگی به نوع کمپوست دارد.

 

 

درجه اسیدی یا بازی کمپوست: Ph کمپوست باید بین 7 تا ۹ باشد. در مراحل اولیه پیاچ کمپوست تا 6٫5 کاهش مییابد؛ ولی در مراحل

بعدی افزایش مییابد.

نسبت کربن به نیتروژن: نسبت کربن به نیتروژن )C/N( به نسبت 30 کربن به 1 نیتروژن بوده و نباید نسبت کربن بیشتر از این افزایش

یابد این امر برای میکروارگانیسمها و در نتیجه فرایند تجزیه بسیار حیاتی است. مواد قهوهای و خشک مانند کاه و خاک اره دارای کربن

بیشتری بوده و عمل تجزیه را طولانی میکنند و در نتیجه باید به نسبت زیاد در کمپوست استفاده نشود. از آنسو مواد سبز مانند برگها ،

چمن زده شده، تهماندههای خوراکی، سبزیجات و پوست میوهها نیتروژن بیشتری دارند که استفاده از آنها برای تسریع کمپوست بسیار

ضروری است.

کمپوست یکی از عالیترین کودها برای مصارف کشاورزی بهشمار میرود و تولیدکنندگان گل و گیاه نیز امکان بهرهگیری از این کود را

دارند. منیزیوم و فسفات موجود در این کود سبب آبرفتی شدن خاکهای کشاورزی و جذب سریع تر مواد مغذی درون خاک میشود. کمپوست، خاک بسیار غنی و مورد استفاده است که در مکانهایی همچون در باغها، محوطه سازی، باغداری، و کشاورزی به عنوان کود

بکار میروند. کمپوست به عنوان یک آفت کش طبیعی برای خاک نیز میباشد. در خاک پوسال اکوسیستمها برای کنترل فرسایش، زمین

و جریان بهسازی خاک، ساخت و ساز تالاب، و به عنوان پوشش دفن پسماند بسیار مفید است.

دفن پسماند

دفن چهارمین رتبه در سلسله مراتب مدیریت جامع پسماند را داراست و عبارتست از دفع کنترل شده مواد در روی زمین یا زیرزمین و

عمده ترین روش دفع نهایی محسوب میشود .دفن کمترین رتبه را در سلسله مراتب مدیریت جامع پسماند را دارد چون حداقل امکانات

مطلوب را برای مواجهه با پسماند جوامع ارائه می دهد.

 

 رایجترین شیوههای دفع پسماند در دنیا

دفن، بازیافت، کمپوستسازی، تبدیل پسماند به انرژی و پسماندسوزی اشکال مختلف دفع پسماند در دنیا و دفن، شایعترین آنها است. در

این میان کشورهای با درآمد بالا، دفن اصولی و بازیابی انرژی با استفاده از فرآیندهای گرمایی از جمله پسماندسوزی را ترجیح میدهند و

بسیاری از کشورهای درحال توسعه پسماندهای جامد شهری خود را به شکل غیر اصولی دفن میکنند. استفاده از مراکز دفن کنترل شده ،

انتخاب اغلب کشورهای با درآمد متوسط برای دفع پسماند است.

ضرورت به کارگیری شیوههای نوین دفن پسماند

دفن پسماند در زمین علاوه بر اشغال فضای زیاد، موجب آلودگی هوا، آب و خاک میشود. بازیابی و بازیافت پسماندهای دفن شده در این

مراکز بزرگ دفن به سختی امکانپذیر است. باید توجه داشت که مراکز دفن غیر اصولی، بزرگترین عامل تشدید گرمایش زمین در حوزه

پسماند و از مناطق تخریب شده روی زمین به شمار میروند.

آثار مخرب زیست محیطی افزایش تولید و انباشت پسماند

تولید حجم انبوه پسماند در جهان و دفع آن به ویژه اشغال زمینهای با ارزش با ادامه روش دفن، لطمات و خطرات زیست محیطی زیادی

به همراه دارد که به صورت عمده عبارتند از:

 –تولید گازهای گلخانهای، تشدید پدیده گرمایش زمین و تغییرات آب و هوایی

 –گسترش مراکز دفن پسماند و آلودگیهای ناشی از آن

 –تولید شیرابه و نفوذ آن به منابع آب و خاک و آلودگی آنها

 –طولانی بودن مدت زمان تجزیه اغلب پسماندهای شهری و آلودگی محیط زیست همچنین خطر بلعیده شدن توسط حیوانات

 –هدر رفت منابع طبیعی و مالی کشورها

پسماند و مخاطرات آن برای انسان

هزینه بالای جمعآوری و دفع پسماند از جمله دلایل ضرورت کاهش تولید پسماند به شمار میرود؛ اما این موضوع فقط به مضرات مالی

این فرایند اشاره دارد. رشد میکروبها، افزایش تعداد جانوران موذی ناقل بیماریها و در نتیجه شیوع بیماریهای مختلف از دیگر مواردی

است که در صورت عدم رعایت شیوههای تقلیل حجم پسماند، سلامتی انسانها را تهدید میکند. پسماندهای الکتریکی و الکترونیکی نیز

به نوبه خود سهم قابل توجهی در به خطر انداختن جان افراد برعهده دارند؛ طوری که وجود عناصر بیماریزا همچون سرب و جیوه در

ترکیبات این دسته از پسماندها در مسیر بازگشت به طبیعت موجب آلودگی محیط زیست و آسیبرسانی به سلامت انسان میشوند.

همچنین استنشاق گازهای سمی ناشی از انباشت پسماند در مراکز دفع، مسمومیت و بیماریهای مختلفی برای افرادی که در معرض این

گازها قرار میگیرند را به دنبال خواهد داشت.

منابع تولید پسماندها در دانشگاه ها

به طورکلی منابع اصلی تولید پسماند در دانشگاه ها را میتوان به شرح زیر برشمرد:

خوابگاههای دانشجویی و مهمانسراها؛

رستوران ها (سلف سرویس ها)؛

ساختمان های اداری و آموزشی؛

فضای سبز و محوطه های باز (پسماند ناشی از رفت و روب)؛

 

اماکن تجاری؛

بوفه ها؛

آزمایشگاه ها و کارگاه ها؛

زمین های کشاورزی، باغ ها، جنگل ها و گلخانه ها؛

مراکز پرورش دام، طیور و ماکیان؛

چاپخانه و انتشارات؛

اماکن ورزشی و سالنهای کنفرانس؛

درمانگاهها؛

لازم به ذکر است که منابع تولید پسماند در دانشگاه ها و مراکز آموزش عالی محدود به موارد ذکرشده نبوده و ممکن است علاوه بر موارد

یادشده منابع دیگری برای تولید پسماند شناسایی شود.

انواع پسماند تولید شده در دانشگاه

پسماندهای تولید شده در دانشگاه ها بر اساس ماهیت و ویژگی های مختلف به دو گروه عادی و ویژه تقسیم می شوند.

پسماندهای عادی به دو دسته پسماندهای خشک و تر (فسادپذیر) قابل تقسیم می باشند.

پسماندهای خشک نیز به دو دسته پسماندهای خشک ارزشمند و خشک غیر ارزشمند تقسیم می شوند.

همچنین پسماندهای تر به دو دسته زود فسادپذیر (مانند مواد غذایی) و دیر فسادپذیر (مانند چوب و سرشاخه) تقسیم می شوند.

پسماندهای ویژه نیز بسته به منابع تولید، به سه دسته به شرح زیر تقسیم بندی شده اند:

 

پسماندهای ویژه خانگی: پسماندهایی که توسط تولیدکنندگان پسماندهای عادی و به صورت روزانه و در مبادی تولید پسماندهای عادی

تولید می شوند. برای مثال می توان به پسماندهای ویژه سرویس های بهداشتی، انواع باطری، افشانه ها، تیغ و سرنگ های تزریق اشاره

نمود.

پسماندهای شیمیایی و صنعتی: به پسماندهای ناشی از فعالیت های صنعتی، کارگاه ها و فرایندهای آزمایشگاهی که از لحاظ شیمیایی

ناپایدار بوده و یا از قابلیت واکنش پذیری، سمیت ،اشتعال پذیری، انفجار پذیری و خورندگی برخوردار بوده )مانند ضایعات اسیدها و بازها ،

حلال ها، رنگ ها، مواد ضدعفونی کننده، سموم باغبانی و... ( و به مدیریت خاصی نیازمندند، اطلاق می گردد.

پسماندهای بیمارستانی: به پسماندهای ناشی از فعالیت آزمایشگاه های علوم پزشکی و سایر علوم وابسته و لاشه و تلفات حیوانات که

از خاصیت بیماری زایی، عفونت زایی و آسیبهای فیزیکی و شیمیایی به انسان برخوردار باشند اطلاق می شود. برای مثال می توان به

پسماند اتاق های تشریح، اندام و عضوهای قطع شده، محیط های کشت میکروبی، نمونه های خون و ادرار ،تیغ های جراحی، سرنگ های

تزریق و داروها اشاره نمود.

اولویت های مدیریت پسماند در دانشگاه ها

با توجه به اصول سیستم نوین مدیریت پسماند ، اولویت های )مطلوبیت بالاتر برای اجرا( مراتب مدیریت پسماند در دانشگاه ها به شرح

زیر تعیین میگردد:

جلوگیری از تولید پسماند؛

کاهش تولید و سمیت پسماند؛

تفکیک، آبگیری، بی خطرسازی، تنظیف و کم حجم سازی در مبدأ تولید؛

 

استفاده مجدد و بازیافت؛

دفع نهایی؛

پایش پس از دفع.

الزامات و توصیه های مدیریت پسماند در دانشگاه ها

تفکیک و ذخیره سازی در مبدأ تولید

تفکیک از مبدأ پسماند یکی از تکنیک های پردازش است که به جهت افزایش کارایی بازیابی و بازیافت پسماند صورت می گیرد. با توجه

به کمیت و کیفیت پسماندهای تولیدی و به منظور استفاده هر چه بهتر از اجزاء قابل بازیافت پسماند، تفکیک زائدات تولیدی در دانشگاه

های کشور به حداقل پنج جزء به شرح جدول زیر الزامی می باشد. 

بنابراین با توجه به کمیت و کیفیت پسماند تولیدی در نقاط مختلف باید ترکیبی از مخازن ذکرشده در جدول مذکور مورداستفاده قرار

گیرد. نمونه ای از ترکیب رنگ مخازن مورد استفاده در طرح تفکیک از مبدأ مطابق تقسیم بندی انجام شده در شکل زیر آورده شده است .

مشخصات مخازن تفک ا از مبدأ پسماند در دانشگاه های کشور

 

ترکیب رنگ مخازن تفکیک از مبدأ پسماند در دانشگاه های کشور

 

به منظور اجرای هرچه بهتر طرح تفکیک از مبدأ در دانشگاه ها موارد زیر باید مورد توجه قرار گیرند:

موضوع تفکیک، آبگیری، کاهش حجم و... باید از طریق برگزاری دوره های آموزشی و همچنین چاپ بروشور، نصب برچسب و یا پوسترهای

ضد آب بر روی مخازن یا دیوار محل استقرار مخازن به کاربران اطلاع رسانی شود.

استفاده از کیسه های پلاستیکی سیاه رنگ مقاوم )ترجیحاً بنددار( برای پوشش مخازن مشکی رنگ )پستماندهای تر( توصیه میشود.

استفاده از کیسه پلاستیکی بنددار زرد رنگ مقاوم که بر روی آن واژه "پسماند ویژه" درج شده برای پوشش داخلی مخازن زرد رنگ الزامی

می باشد.

برای تخلیه مخازن حاوی پسماندهای خشک استفاده از کیسه های پلاستیکی شفاف (ترجیحاً بنددار) توصیه میگردد.

 

 

شستشوی درون و بیرون مخازن مشکی با استفاده از مواد شوینده حداقل هفته ای یکبار و سایر مخازن هر دو هفته یکبار توسط نیروهای

خدمات انجام شود.

به منظور مدیریت اصولی و اطمینان از اصول بهداشتی، پسماند نان خشک جز پسماند تر (فسادپذیر) محسوب گردیده و باید در مخازن

مشکی رنگ تخلیه گردد.

تنها در دانشگاه هایی که به واسطه وجود رشته هایی چون علوم دامی، استفاده از نان خشک تازه (کپک نزده) به عنوان خوراک دام و طیور

وجود دارد استفاده از مخازن تفکیک سفیدرنگ برای پسماند نان خشک توصیه می گردد.

اگرچه حجم مخازن رنگی بسته به میزان پسماند تولیدی متفاوت خواهد بود اما توصیه می شود تا حد امکان از مخازن با حجم یکسان در

کنار یکدیگر استفاده شود.